Minyatür Sanatı – Şah Mahmut Muhammedcanov

Yusuf Akbulut / İSAR Araştırma Görevlisi

7 Ağustos Perşembe günü Özbekler Tekkesinde Özbek minyatür sanatçısı Şah Mahmut Muhammedcanov’u misafir ettik. Muhammedcanov bizlere kendi yapmış olduğu minyatürlerden kesitler sundu ve bu minyatürleri örnek alarak minyatür sanatının tarihi, İslamî kaynakları, geleneğimizdeki yeri, farklı minyatür usulleri gibi konularda bilgi verdi. Minyatürlerinin bir kısmı büyük ustaların eserlerinin kopyası iken bir kısmı ise kendi inşaları. Öğrendiğimiz kadarıyla minyatür sanatı aslı itibari ile taklit ile mükemmelleşmeye dayanıyor. Büyük ustaların yapmış olduğu minyatürler talebeler tarafından tekrar tekrar yapılarak ustalığa ulaşılıyor. Daha sonrasında usta sanatçılar genelde kitaplarda kullanılmak üzere kendi minyatürlerini yapıyorlar. Muhammed-canov’un minyatüre olan ilgisi çok küçük yaşlarda başlamış. Daha sonra üniversite eğitimini sanat üzerine alarak bu alandaki ilgisine resmi bir hüviyet kazandırmış. Bugün sanatını icraya devam eden Muhammedcanov farklı ülkelerde sergiler düzenliyor.

Minyatür sanatının tarihinden bahsederek konuşmasına başlayan Muhammedcanov bu sanatın kaynağının Çin olduğundan ve Mani isimli pergelsiz daireler çizebilen bir peygamber ile ilişkilendirildiğinden bahsetti. İslam âlemindeki ilk kullanımı ise on ikinci yüzyılda Abbasiler döneminde hayvan ve bitkilerin anlatıldığı kitaplarda olmuş. Minyatür sanatına ilk fetvanın ise Mâturîdî âlimler tarafından sadece kitap içerisindeki minyatürler için verildiğini söyledi. Kitap boyutundan büyük özellikle de asmak üzere yapılan minyatürlere cevaz verilmemiştir.

Muhammedcanov’un ısrarla vurguladığı noktalardan en önemlisi Minyatür sanatının İslam’la bağlı olduğudur. Her ne kadar minyatür sanatının kökleri Çin’e dayansa da Muhammedcanov doğudan alınan bu yöntemin İslami kurallar ve kabuller ile yoğrulduğundan, yeni bir içerik ve biçimle İslami bir hüviyyet kazandığından bahsetti. Minyatür sanatının kelam süzgecinden dahi geçtiğini ve kelam kaynaklı farklı ekollerin oluştuğunu belirtti. İlginç bir örnek olarak da İran’da bir ekolün minyatürü noktalarla yaptığını ve bunun kâinatın Allah tarafından zerreler ile yaratılması fikrini yansıttığı bilgisini verdi. Yine kelamî sebeplerle minyatürlerde gölge ve perspektif olmadığından bahsetti.

Abbasiler döneminde hayvan ve bitki tasvirleri ile kullanılan minyatür sanatı tasavvuf edebiyatının gelişmesi ile kendisine yeni bir alan bulmuştur. Yazı ile anlatılanın tasvirle açıklanması niyetiyle tasavvufi edebiyat kitaplarında minyatür bolca kullanılmıştır. Muhammedcanov’un kendi yaptığı minyatürler de ekseriyetle bir beyitin açıklaması mahiyetinde idi.

minyatur-3

awfgsdg

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*